Ranking czasopisma „Wspólnota”, obejmujący lata 2022–2024, brutalnie weryfikuje deklaracje samorządów dotyczące ochrony klimatu i jakości powietrza. Dane oparte na oficjalnych sprawozdaniach budżetowych pokazują, że w wielu przypadkach wydatki są symboliczne – sprowadzają się do groszy w przeliczeniu na mieszkańca. Szczególnie druzgocąco wypadają samorządy Pomorza Zachodniego, a jednym z najbardziej jaskrawych przykładów jest Gryfino.
Twórcy rankingu podkreślają, że samorządy odgrywają kluczową rolę w ochronie powietrza i adaptacji do zmian klimatu. To one mają realny wpływ na poprawę jakości życia mieszkańców. Mimo to wydatki na ten cel pozostają marginalne. W 2024 roku stanowiły zaledwie 0,2 proc. wszystkich wydatków budżetowych JST, a nawet wśród inwestycji nie przekraczały 1 proc.
Jednocześnie są miejsca, które traktują klimat poważnie. Liderzy rankingu przeznaczali setki, a nawet tysiące złotych na mieszkańca.
Gryfino: niespełna 5 groszy na mieszkańca przez trzy lata
Najbardziej kompromitujący wynik wśród miast powiatowych odnotowało Gryfino. W latach 2022–2024 miasto przeznaczyło na ochronę powietrza i klimatu zaledwie 0,047 zł na mieszkańca. To niecałe 5 groszy na osobę w ciągu trzech lat.
W praktyce oznacza to, że inwestycje klimatyczne w Gryfinie nie miały realnego znaczenia finansowego. Wynik ten dał miastu 253. miejsce w Polsce i przedostatnią pozycję w całym zestawieniu.
Dla porównania lider – Hajnówka – przeznaczył 853 zł na mieszkańca. Oznacza to, że wydatki Hajnówki były ponad 18 tysięcy razy wyższe niż w Gryfinie.
To nie różnica. To przepaść pokazująca całkowicie odmienne podejście do zarządzania.
Powiat gryfiński na ostatnim miejscu w Polsce
Jeszcze gorzej wygląda sytuacja na poziomie powiatu. Powiat gryfiński zajął ostatnie miejsce w Polsce. Nie przeznaczył na ochronę powietrza i klimatu żadnych środków.
Choć powiaty mają ograniczone możliwości finansowe i nie pobierają podatków czy opłat klimatycznych, wynik ten oznacza faktyczny brak inwestycji w obszar uznawany dziś za jeden z kluczowych dla bezpieczeństwa środowiskowego. Źle to wygląda. Powiat gryfiński znalazł się w grupie jednostek, którym stwarzano niewielkie, a wręcz znikome warunki do inwestowania w tym obszarze. W tej samej sytuacji są powiaty choszczeński, goleniowski, gryfiński, kamieński, myśliborski, czy też policki – im także nie udało się pozyskać ani grosza na klimatyczne inwestycje. Warto tu nadmienić, że powiaty mają ograniczone możliwości inwestycyjne i nie dysponują takimi dochodami własnymi jak gminy, nie mogą pobierać opłat klimatycznych, mają mocno ograniczone wpływy podatkowe, a po wprowadzeniu Polskiego Ładu funkcjonowanie powiatów opiera sie głównie na subwencjach, a tu nie ma środków przeznaczonych na inwestycje klimatyczne.
Niemniej – dla porównania lider – powiat sejneński – przeznaczył 299,625 zł na mieszkańca.
Gminy powiatu gryfińskiego: symboliczne kwoty zamiast inwestycji
Podobnie wygląda sytuacja w większości gmin regionu.
Mieszkowice przeznaczyły 151,280 zł na mieszkańca, co daje dopiero 142. miejsce w Polsce. Moryń wydał 80,030 zł na mieszkańca i znalazł się na 205. miejscu.
Jeszcze gorzej wypadają kolejne gminy:
– Chojna – 35,532 zł na mieszkańca
– Trzcińsko-Zdrój – 33,692 zł na mieszkańca
– Cedynia – 19,493 zł na mieszkańca
To kwoty symboliczne w zestawieniu z liderem rankingu – Koziegłowami, które przeznaczyły aż 3330,383 zł na mieszkańca.
Różnice są wielokrotne i pokazują skalę zapóźnienia inwestycyjnego.
Gminy wiejskie: od kilkudziesięciu złotych do tysięcy
Podobny obraz wyłania się z analizy gmin wiejskich. Stare Czarnowo przeznaczyło 42,883 zł na mieszkańca. Widuchowa – 20,990 zł na mieszkańca, natomiast gmina Banie 19,132 zł.
To poziomy, które nie pozwalają mówić o realnej polityce inwestycyjnej. Dla porównania lider rankingu – Sulmierzyce – przeznaczył aż 5284,647 zł na mieszkańca. Oznacza to, że wydatki lidera były ponad 250 razy wyższe niż w Baniach.
Najlepszy wynik w regionie osiągnęła gmina Bielice – 361,990 zł na mieszkańca. To pokazuje, że nawet niewielkie gminy mogą inwestować realne środki – jeśli uznają to za priorytet.
Pomorze Zachodnie niemal najgorsze w Polsce
Ranking „Wspólnoty” pokazuje fundamentalny problem funkcjonowania wielu samorządów. Ochrona klimatu jest obecna w strategiach i deklaracjach, ale nie w budżetach. W Gryfinie sprowadza się to do poziomu kilku groszy na mieszkańca. To kwota, która nie pozwala sfinansować żadnej realnej inwestycji.
Słabe wyniki Gryfina i innych samorządów wpisują się w szerszy obraz regionu. Województwo zachodniopomorskie zajęło dopiero 15. miejsce na 16 województw z wydatkiem wynoszącym zaledwie 0,359 zł na mieszkańca. To jeden z najgorszych wyników w Polsce.
Ranking „Wspólnoty” pokazuje jednoznacznie, że Pomorze Zachodnie pozostaje daleko w tyle za regionami, które traktują ochronę klimatu jako realny priorytet inwestycyjny. Dane dotyczące Gryfic, powiatu gryfińskiego i okolicznych gmin są szczególnie wymownym przykładem tej systemowej słabości. W wielu przypadkach klimat pozostaje elementem deklaracji. Nie wydatków.
