Najwyższa Izba Kontroli objęła kontrolą również dwa zachodniopomorskie starostwa – w Gryfinie i Kamieniu Pomorskim – sprawdzając, jak lokalne władze gospodarują nierozdysponowanymi nieruchomościami Skarbu Państwa. Wyniki w obu powiatach są zróżnicowane: Gryfino wypadło relatywnie najlepiej spośród wszystkich 17 skontrolowanych jednostek w kraju, natomiast Kamień Pomorski znalazł się w gronie jednostek z największą liczbą nieprawidłowości.
Starostwo Powiatowe w Gryfinie to, obok Urzędu Miejskiego w Koszalinie, jedna z tylko dwóch spośród 16 zbadanych pod tym kątem jednostek w całym kraju, w której ewidencja zasobu nieruchomości Skarbu Państwa okazała się w pełni zgodna z katastrem nieruchomości. To wyróżniający wynik na tle reszty kontrolowanych powiatów, w których – jak wykazała kontrola – tysiące działek pozostawało poza jakąkolwiek ewidencją.
Mimo to kontrolerzy NIK znaleźli w Gryfinie poważne nieprawidłowości. W toku oględzin terenowych stwierdzono, że starosta dopuścił do bezumownego korzystania z 22 spośród 30 objętych kontrolą nierozdysponowanych nieruchomości Skarbu Państwa, o łącznej powierzchni ponad 4 hektary. Nieruchomości te były wykorzystywane m.in. pod uprawę warzyw czy poszerzenie i ogrodzenie sąsiednich, prywatnych działek. Starosta wyjaśniła NIK, że w latach 2022–2025 nie podejmowano działań, które miałyby zapobiec takiemu użytkowaniu, wskazując na znaczną rozległość terytorialną powiatu – największego powiatu ziemskiego na Pomorzu Zachodnim. W trakcie kontroli zadeklarowano jednak przygotowanie pism do bezumownych użytkowników w celu uregulowania stanu prawnego tych gruntów.
Do pozostałych stwierdzonych w Gryfinie nieprawidłowości należały: prowadzenie ewidencji zasobu z pominięciem identyfikatorów budynków i lokali zgodnych z nomenklaturą EGiB, podwójne ujmowanie niektórych działek w zasobie, ujmowanie w zasobie nieruchomości komunalizowanych, które powinny być z niego wyłączone, a także nierzetelne sporządzenie trzyletnich planów wykorzystania zasobu na lata 2022–2024 i 2025–2027. Starostwo zaniechało też opłacania podatku leśnego od części nierozdysponowanych gruntów oraz podatku od nieruchomości od działek o klasoużytku „dr”, czyli dróg. Stwierdzono również nieterminowe składanie deklaracji i korekt na podatek leśny oraz nieprawidłową inwentaryzację nieruchomości.
Kamień Pomorski: najwięcej zgłoszeń w kraju, poważne zaniedbania
Zupełnie inaczej wygląda obraz sytuacji w Starostwie Powiatowym w Kamieniu Pomorskim, które znalazło się wśród jednostek z największą liczbą stwierdzonych nieprawidłowości. To właśnie tu w badanym okresie wpływało zdecydowanie najwięcej zgłoszeń od mieszkańców, służb i inspekcji dotyczących nierozdysponowanych nieruchomości Skarbu Państwa – odpowiednio 78, 79, 69 i 23 w kolejnych latach, czyli znacznie więcej niż w jakiejkolwiek innej skontrolowanej jednostce w kraju.
To również w Kamieniu Pomorskim starostowie sami zidentyfikowali największą liczbę przypadków bezumownego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa spośród wszystkich kontrolowanych jednostek – 201 przypadków. Kontrolerzy zwrócili jednak uwagę, że podejmowane przez starostwo działania nie były w pełni skuteczne, ponieważ nie zapobiegły kolejnym, odrębnym przypadkom nieuprawnionego użytkowania gruntów, stwierdzonym już bezpośrednio podczas oględzin NIK – dotyczyło to 12 kolejnych nieruchomości.
Ewidencja zasobu prowadzona w Kamieniu Pomorskim była, jak ustalili kontrolerzy, nierzetelna i niezgodna z katastrem nieruchomości – nie obejmowała części nieruchomości Skarbu Państwa podlegających zaewidencjonowaniu, a jednocześnie zawierała działki, które powinny być z zasobu wyłączone, w tym część nieruchomości przeznaczonych do komunalizacji. Co więcej, jak wskazuje jeden z przypisów w raporcie NIK, ewidencja zasobu za 2024 rok w ogóle nie zawierała żadnego wpisu dotyczącego ksiąg wieczystych. Starostwo nie prowadziło też odrębnego, wymaganego przepisami rejestru nieruchomości przeznaczonych do komunalizacji, a sporządzane roczne sprawozdania z gospodarowania zasobem oraz ewidencja pozabilansowa okazały się nierzetelne.
Nieprawidłowości dotknęły również sfery podatkowej – stwierdzono nierzetelne deklaracje na podatek od nieruchomości (m.in. błędnie podawaną powierzchnię i liczbę kondygnacji opodatkowanych obiektów), nieterminowe opłacanie tego podatku, a także całkowite zaniechanie opłacania podatku od nieruchomości od części nierozdysponowanych gruntów, w tym przeznaczonych do komunalizacji.
Zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców
Najpoważniejszym pojedynczym ustaleniem kontroli w Kamieniu Pomorskim był stan techniczny jednego z budynków należących do Skarbu Państwa. Kontrolerzy NIK stwierdzili na miejscu na tyle zły stan obiektu, że – działając w trybie art. 51 ust. 1 ustawy o NIK – poinformowali zarówno starostę, jak i Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o bezpośrednim niebezpieczeństwie dla życia i zdrowia osób trzecich oraz o konieczności natychmiastowego podjęcia działań zapobiegawczych.
W odpowiedzi starosta niezwłocznie umieścił na budynku tablice ostrzegawcze i zabezpieczył wejście do niego. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego przeprowadził następnie kontrolę terenową, która potwierdziła nieodpowiedni stan techniczny obiektu, i wskazał na podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego na podstawie przepisów Prawa budowlanego. Do dnia zakończenia czynności kontrolnych NIK postępowanie to nie zostało jeszcze rozstrzygnięte.
Kontrolerzy zwrócili też uwagę na wcześniejsze, odrębne przypadki samowoli budowlanej stwierdzone przez pracowników starostwa podczas kontroli terenowych w 2024 roku – w jednym przypadku uzyskano zgodę na rozbiórkę obiektu, w drugim obiekty usunięto siłami byłego dzierżawcy. Trzeci przypadek samowoli budowlanej w tej jednostce ujawniono dopiero podczas oględzin przeprowadzonych przez NIK w sierpniu 2025 roku, a teren – po niezwłocznej interwencji starosty – został opróżniony, a nielegalnie wzniesione obiekty usunięte przez sprawcę.
